Kwalifikowany podpis elektroniczny – podpis zaufany – podpis osobisty

Kwalifikowany podpis elektroniczny

Przepis art. 78(1) § 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że do zachowania elektronicznej formy czynności prawnej wystarcza złożenie oświadczenia woli w postaci elektronicznej i opatrzenie go kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Natomiast zgodnie z § 2 tego przepisu, oświadczenie woli złożone w formie elektronicznej jest równoważne z oświadczeniem woli złożonym w formie pisemnej. Oznacza to, że kwalifikowany podpis elektroniczny jest równoważny z podpisem własnoręcznym – ma taką samą moc prawną.

Krajową infrastrukturę zaufania oraz działalność dostawców usług zaufania określa ustawa o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej, która służy stosowaniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylającego dyrektywę 1999/93/WE. Zgodnie z art. 3 pkt 12 tego rozporządzenia kwalifikowany podpis elektroniczny oznacza zaawansowany podpis elektroniczny, który jest składany za pomocą kwalifikowanego urządzenia do składania podpisu elektronicznego i który opiera się na kwalifikowanym certyfikacie podpisu elektronicznego. Ponadto, na podstawie art. 25 ust. 2 rozporządzenia kwalifikowany podpis elektroniczny ma skutek prawny równoważny podpisowi własnoręcznemu.

Stosownie do art. 14 ustawy o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej kwalifikowany dostawca usług zaufania, wydając kwalifikowany certyfikat podpisu elektronicznego, jest obowiązany: 1) uzyskać od osoby ubiegającej się o certyfikat potwierdzenie przyporządkowania do niej danych służących do weryfikacji podpisu elektronicznego, które są zawarte w wydanym certyfikacie; 2) poinformować osobę ubiegającą się o certyfikat o procedurze zgłaszania żądań unieważnienia kwalifikowanego certyfikatu.

Informacje i dane związane ze świadczeniem usług zaufania, których ujawnienie mogłoby narazić na szkodę dostawcę usług zaufania lub odbiorcę usług zaufania, w szczególności dane do składania podpisów elektronicznych lub pieczęci elektronicznych, są objęte tajemnicą – art. 15 ust. 1 ustawy.

Co istotne, w myśl art. 18 ustawy, podpis elektroniczny lub pieczęć elektroniczna weryfikowane za pomocą certyfikatu wywołują skutki prawne, jeżeli zostały złożone w okresie ważności tego certyfikatu. Podpis elektroniczny lub pieczęć elektroniczna złożone w okresie zawieszenia certyfikatu wykorzystywanego do jego weryfikacji nie wywołują skutków prawnych. Informacja o zawieszeniu certyfikatu jest udostępniana w ramach usługi informowania o statusie certyfikatu. Po uchyleniu zawieszenia certyfikatu, skutek prawny podpisu elektronicznego lub pieczęci elektronicznej weryfikowanych tym certyfikatem złożonych w trakcie zawieszenia następuje z chwilą uchylenia tego zawieszenia.

Podpis zaufany

Czym innym jest podpis zaufany. Świadczenie usługi podpisu zaufanego reguluje ustawa o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. Przepis art. 3 pkt 14a tej ustawy definiuje podpis zaufany jako podpis elektroniczny, którego autentyczność i integralność są zapewniane przy użyciu pieczęci elektronicznej ministra właściwego do spraw informatyzacji, zawierający: a) dane identyfikujące osobę, ustalone na podstawie środka identyfikacji elektronicznej wydanego we wskazanym w tym przepisie systemie, obejmujące: imię (imiona), nazwisko, numer PESEL; b) identyfikator środka identyfikacji elektronicznej, przy użyciu którego został złożony; c) czas jego złożenia.

Podpis zaufany wywołuje skutki prawne, jeżeli został utworzony lub złożony w okresie ważności środka identyfikacji elektronicznej, o którym mowa w art. 20aa ust. 1 pkt 1 ustawy. Dane w postaci elektronicznej opatrzone podpisem zaufanym są równoważne pod względem skutków prawnych dokumentowi opatrzonemu podpisem własnoręcznym, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Nie można odmówić ważności i skuteczności podpisowi zaufanemu tylko na tej podstawie, że istnieje w postaci elektronicznej.

Podpis osobisty

Jeszcze czym innym jest podpis osobisty. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 9 ustawy o dowodach osobistych podpis osobisty oznacza zaawansowany podpis elektroniczny w rozumieniu art. 3 pkt 11 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 910/2014, weryfikowany za pomocą certyfikatu podpisu osobistego. Natomiast certyfikatem podpisu osobistego jest poświadczenie elektroniczne, które przyporządkowuje dane służące do walidacji podpisu osobistego do posiadacza dowodu osobistego, potwierdzające dane tego posiadacza – art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Dowód osobisty umożliwia jego posiadaczowi składanie podpisu osobistego oraz spełnia wymogi dla kwalifikowanego urządzenia do składania podpisu elektronicznego w rozumieniu rozporządzenia o którym mowa wyżej. Warstwa elektroniczna dowodu osobistego zawiera certyfikat podpisu osobistego wraz z danymi do składania podpisu, a także przestrzeń umożliwiającą zamieszczenie kwalifikowanego certyfikatu podpisu elektronicznego zgodnego z art. 28 rozporządzenia 910/2014.

Certyfikat identyfikacji i uwierzytelnienia zamieszcza się w warstwie elektronicznej dowodu osobistego osoby, która posiada pełną albo ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Certyfikat podpisu osobistego zamieszcza się w warstwie elektronicznej dowodu osobistego osoby, która: 1) posiada pełną zdolność do czynności prawnych i przy składaniu wniosku o wydanie dowodu osobistego wyraziła zgodę na zamieszczenie tego certyfikatu; 2) ukończyła 13. rok życia i przy składaniu wniosku o wydanie dowodu osobistego zgodę na zamieszczenie tego certyfikatu wyrazili jedno z rodziców, opiekun lub kurator tej osoby; 3) ukończyła 13. rok życia, jeżeli osoba ta przed upływem ważności dowodu osobistego wydawanego na okres 12 miesięcy osiągnie pełną zdolność do czynności prawnych, i przy składaniu wniosku o wydanie dowodu osobistego zgodę na zamieszczenie tego certyfikatu wyrazili jedno z rodziców, opiekun lub kurator tej osoby.

Zamieszczenie w dowodzie osobistym kwalifikowanego certyfikatu podpisu elektronicznego wraz z danymi do składania tego podpisu oraz korzystanie z tego podpisu odbywa się na podstawie umowy posiadacza dowodu osobistego oraz dostawcy usługi zaufania.

Użycie certyfikatu identyfikacji i uwierzytelnienia oraz certyfikatu podpisu osobistego jest możliwe po uprzednim ustaleniu przez posiadacza dowodu osobistego kodów dla każdego z tych certyfikatów. Ustalenie kodów następuje w siedzibie organu gminy przy odbiorze dowodu osobistego lub w każdym czasie po jego odbiorze. Po ustaleniu kodów posiadacz dowodu osobistego może w każdym czasie dokonać zmiany kodów. W przypadku zablokowania kodu dla certyfikatu identyfikacji i uwierzytelnienia lub certyfikatu podpisu osobistego posiadacz dowodu osobistego może odblokować certyfikat przy użyciu kodu odblokowującego, który otrzymał przy odbiorze dowodu osobistego. Czynności tych posiadacz dowodu osobistego może dokonać w siedzibie dowolnego organu gminy lub przy użyciu przeznaczonej do tego aplikacji. Minister właściwy do spraw wewnętrznych udostępnia w Biuletynie Informacji Publicznej na swojej stronie podmiotowej aplikację umożliwiającą dokonanie takiej czynności.

Opatrzenie danych podpisem osobistym wywołuje w stosunku do podmiotu publicznego skutek prawny równoważny podpisowi własnoręcznemu. Ten sam skutek wywołuje opatrzenie danych podpisem osobistym w stosunku do podmiotu innego niż podmiot publiczny, jeżeli obie strony wyrażą na to zgodę.

W przypadku dowodu osobistego wydanego osobie, która nie ukończyła 18. roku życia, datą początkową ważności certyfikatu podpisu osobistego jest data ukończenia 18. roku życia przez posiadacza dowodu osobistego.

Zgłoszenia zawieszenia lub cofnięcia zawieszenia certyfikatów zamieszczonych w warstwie elektronicznej dowodu osobistego dokonuje posiadacz dowodu osobistego mający pełną zdolność do czynności prawnych, który czasowo utracił kontrolę nad dokumentem. W imieniu osoby nieposiadającej zdolności do czynności prawnych lub posiadającej ograniczoną zdolność do czynności prawnych zgłoszenia dokonuje jedno z rodziców, opiekun lub kurator. Zgłoszenia może dokonać pełnomocnik, składając pełnomocnictwo szczególne do dokonania tej czynności.

Podstawa prawna:

• Kodeks cywilny
• Ustawa o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylającego dyrektywę 1999/93/WE
• Ustawa o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne
• Ustawa o dowodach osobistych